กลุ่มนโยบายสาธารณะและกฎหมาย>ก-ผลของการจัดการการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบต่อธุรกิจ ชุมชน และผู้เยี่ยมเยือน กรณีศึกษาย่านเมืองเก่า จังหวัดภูเก็ต-กุลดา เพ็ชรวรุณ
ก-ผลของการจัดการการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบต่อธุรกิจ ชุมชน และผู้เยี่ยมเยือน กรณีศึกษาย่านเมืองเก่า จังหวัดภูเก็ต-กุลดา เพ็ชรวรุณ
ผู้วิจัย : ผศ.ดร. กุลดา เพ็ชรวรุณ   โพสต์ เมื่อ 28 มิถุนายน 2022

(รายงานฉบับนี้เป็นรายงานเล่มที่ 2 ของโครงการ ผลของการจัดการการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบต่อธุรกิจ ชุมชน และผู้เยี่ยมเยือน)

อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวเป็นเสาหลักด้านเศรษฐกิจที่สำคัญของจังหวัดภูเก็ตนำมาซึ่งรายได้และก่อให้เกิดการจ้างงานจำนวนมากและต่อเนื่องเป็นเวลานาน การระบาดของโรคโควิด - 19 ได้สร้างความเสียหายให้กับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของจังหวัดภูเก็ตอย่างหนัก ภาครัฐบาลและภาคเอกชนจึงมีนโยบายสร้างความร่วมมือเพื่อช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจของจังหวัดและปรับแนวทางการพัฒนาอุตสาหกรรมของจังหวัดให้สามารถรองรับสถานการณ์อื่น ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นได้ในภายภาคหน้า รวมทั้งมุ่งเน้นการพัฒนาการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน

การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ (responsible tourism: RT ) เป็นหนึ่งในแนวคิดท่องเที่ยววิถีใหม่ (New Normal) ที่สามารถลดผลกระทบเชิงลบ (minimize negative impacts) ของการท่องเที่ยว และเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวที่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการท่องเที่ยวไม่ว่าจะเป็นผู้ประกอบการ ชุมชนและคนท้องถิ่นรวมทั้งนักท่องเที่ยวต่างช่วยกันลดผลกระทบเชิงลบที่เกิดขึ้นจากการท่องเที่ยวและส่งเสริมกิจกรรมที่ก่อให้เกิดผลกระทบเชิงบวกต่อชุมชนและพื้นที่ท่องเที่ยว จะเห็นได้ว่าการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวรูปแบบหนึ่งที่จะทำให้แหล่งท่องเที่ยวมีการพัฒนาอย่างยั่งยืน

การศึกษานี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการผลการจัดการการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบต่อธุรกิจ ชุมชน และผู้เยี่ยมเยือน โดยใช้กรณีศึกษาย่านเมืองเก่าจังหวัดภูเก็ต วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้ประกอบด้วย 1) ประเมินต้นทุน-ผลประโยชน์ส่วนเพิ่มที่เกิดจากการจัดการและ/การดำเนินงานตามแนวทางของการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการท่องเที่ยว 2) ศึกษาปัจจัยที่เป็นสาเหตุในการอธิบายการสนับสนุนการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบของคนท้องถิ่นที่พำนักอาศัยย่านเมืองเก่าจังหวัดภูเก็ตที่มีกิจกรรมการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ 3 ) ค้นหาปัจจัยที่มีอิทธิพลในการกระตุ้นให้ผู้เยี่ยมเยือน (ชาวไทย) มีพฤติกรรมและตัดสินใจเลือกจุดหมายปลายทางที่มีการจัดการและ/การดำเนินงานตามแนวทางการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ 4) เสนอแนะนโยบาย มาตรการ และเครื่องมือ ที่ช่วยกระตุ้นและ/สนับสนุนส่งเสริมการจัดการและ/การดำเนินงานที่เป็นการพัฒนาตามแนวทางการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ

การศึกษาครั้งนี้ เป็นการศึกษาแบบผสมผสาน ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ โดย การวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก (in-depth interview) และสนทนากลุ่ม (Focus Group) ประกอบด้วย ผู้ประกอบการ ผู้นำชุมชน คนในชุมชน และเทศบาลนครภูเก็ต ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการบริหารการท่องเที่ยวในย่านเมืองเก่าและการวิจัยเชิงปริมาณเป็นการเก็บข้อมูลแบบสอบถามจากคนท้องถิ่นและผู้มาเยี่ยมเยือน

ผลการศึกษาพบว่าในการดำเนินกิจกรรมการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบมีต้นทุนส่วนเพิ่มที่ต้องแบกรับและผลตอบแทนสุทธิที่เกิดจากการดำเนินกิจกรรมการดำเนินงานมีมูลค่าเล็กน้อย โดยการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆไม่ว่าจะเป็นในระดับผู้ประกอบการ ชุมชน และอปท มีการลงทุนสูงในช่วงแรกในโครงการต่าง ๆ และสามารถสร้างคุณค่าและผลตอบแทนระยะยาวทั้งในรูปแบบที่เป็นตัวเงินและไม่ใช่ตัวเงินซึ่งในที่สุดสามารถสร้างผลประโยชน์ที่มีคุณค่าและมีอัตลักษณ์รวมทั้งสามารถสนับสนุนต่อยอดกิจกรรมของท้องถิ่นนำมาซึ่งการเพิ่มมูลค่าและดึงดูดผู้มาเยือนได้ในอนาคต คนท้องถิ่นในย่านเมืองเก่ามีมุมมองที่ดีต่อการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ มีการรับรู้และมีส่วนร่วมในกิจกรรมการท่องเที่ยวของท้องถิ่นอยู่ในระดับดี มีความพึงพอใจต่อคุณภาพชีวิตอยู่ในระดับสูง ซึ่งเป็นปัจจัยส่งเสริมให้คนในท้องถิ่นยินดีสนับสนุนกิจกรรมการท่องเที่ยวของท้องถิ่น นอกจากนี้ยังพบว่าชุมชนมีส่วนเข้ามาช่วยในการตัดสินใจต่อการพัฒนารวมทั้งส่งเสริมการอนุรักษ์สถาปัตยกรรม มรดกทางวัฒนธรรม สร้างประสบการณ์ที่สนุกสนานและเพลิดเพลินให้กับนักท่องเที่ยวโดยการเชื่อมโยงกับประเพณีวัฒนธรรมและสังคมในท้องถิ่น ในกรณีของผู้มาเยือนจากการวิเคราะห์แบบจำลองสมการโครงสร้าง ( Structural Equation Model: SEM) ในกรณีของย่านเมืองเก่าพบว่า “พฤติกรรมที่รับผิดชอบของผู้มาเยี่ยมเยือน” มีความสัมพันธ์ในทิศทางตรงกันข้ามกับการเลือกจุดหมายปลายทาง” ซึ่งหมายความว่า ผู้มาเยือน ที่มีพฤติกรรมการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ จะไม่เลือกมาเยือนย่านเมืองเก่า อาจเนื่องมาจากนักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวภูเก็ตส่วนใหญ่ต้องการมาเที่ยวทะเล ย่านเมืองเก่าเป็นเพียงหนึ่งหมุดหมายที่ต้องแวะสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทย จึงไม่ได้เน้นเกี่ยวกับการร่วมกิจกรรมรวมถึงการคำนึงถึงการลดผลกระทบเชิงลบที่เกิดขึ้นมากนัก

ผลลัพธ์ที่ได้จากการศึกษาจะนำไปใช้ประกอบในการให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย มาตรการ และการพัฒนาตามแนวทางการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบที่จะนำไปสู่การเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวและความยั่งยืนของการท่องเที่ยวย่านเมืองเก่าในอนาคต

คำสำคัญ: การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน, ย่านเมืองเก่าจังหวัดภูเก็ต

The tourism industry is an important economic pillar of Phuket, bringing in huge amounts of income and continual employment for a long time. The COVID-19 outbreak has seriously damaged Phuket's tourism industry. The government and private sectors therefore have a policy to create cooperation to help stimulate the province's economy and adjust the province's industrial development guidelines to be able to support other situations that may arise in the future including focusing on sustainable tourism development

Responsible tourism (RT) is one of the New Normal tourism concepts that can minimize negative impacts of tourism. RT is a form of tourism that stakeholders whether entrepreneurs’ communities and locals as well as tourists are helping to reduce the negative impact of tourism and promoting activities that have a positive impact on communities and tourism areas. It can be seen that responsible tourism is a form of tourism that will enable sustainable development of tourist attractions.

This study is part of the project “The Effect of Responsible Tourism management on Business, Community and Visitors” using a case study of the old town of Phuket. The objectives of this study were 1) to assess the incremental cost-benefit arising from the management and/operation in accordance with the guideline of responsible tourism among tourism stakeholders; 2) to study the causal factors to explain, supporting responsible tourism for locals resident in destinations with responsible tourism activities 3) to identify influencing factors in motivating visitors (Thais) to behave and make decisions about managed destinations and/ Implementation of responsible tourism guidelines. 4) recommend policies, measures and tools. to stimulate and/support to promote management and/operation that is developed according to responsible tourism guidelines.

this study It is a mix method study between qualitative and quantitative research. For qualitative research, an in-depth interview and focus group are conducted for entrepreneurs, community leaders, people in the community and the Phuket municipality (one of the key players in tourism management in the Old Town). For quantitative research, questionnaires were collected from local residents and visitors.

The results of the study revealed that in conducting responsible tourism activities there is a marginal cost to bear and the net return incurred from operating activities is minimal for carrying out responsible activities. There was a high investment in the early stages in various projects, however, it can generate long-term value and returns in both monetary and non-monetary form, which ultimately can generate valuable and unique benefits, and also can support local activities, resulting in increased value and attract future visitors. The results found that the local residents in the old town have a positive outlook on responsible tourism. There was a good level of awareness and participation in local tourism activities, and have a high level of satisfaction with the quality of life. Awareness and quality of life of residents are factors that encourages local people to be willing to support local tourism activities. It was also found that the community played a part in the decision-making on the development and promoted the conservation of architecture, cultural heritage, create a fun and enjoyable experience for tourists by connecting with local traditions, culture and society. In case of visitors, the analysis of the Structural Equation Model (SEM) was used. The result found that “Responsible visitor behavior” is inversely related to destination selection” meaning that visitors with responsible tourism behavior will not choose to visit the old town Phuket. This may be because most of the tourists who come to Phuket want to go to the beach. The old town is just one of the must-visit destinations for Thai tourists. Therefore, it does not focus much on participation in activities, and the reduction of negative impacts that occur.

The results of the study will be used to provide recommendations for policies, measures and developments in accordance with the responsible tourism approach that will lead to increased tourism competitiveness and sustainability of tourism. Travel to the Old Town in the future

Keywords: Responsible Tourism, Sustainable Tourism, Phuket Old Tow